Λένε πως αυτά που επιλέγεις σε καθορίζουν. Επιτρέψτε μου λοιπόν σε αυτήν την αρχική σελίδα που προσπαθεί να περιγράψει τον «χώρο» της ψυχοθεραπευτικής πρακτικής μου (φυσικός χώρος/τόπος που μέσω των σχέσεων συγκροτείται σε κοινωνικό χώρο) να παραθέσω δύο κομμάτια θεωρητικών αναφορών που με καθορίζουν στο σήμερα, στο εδώ και στο τώρα, στον τρόπο που επιλέγω να εργάζομαι ως εμψυχωτής, ψυχοθεραπευτής, εκπαιδευτής και επόπτης. Το πρώτο προέρχεται από την Παρεμβαίνουσα Μη Κατευθυντικότητα και τον Michel Lobrot και το δεύτερο από το Πρόγραμμα  Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων AΡΓΩ. «Χώρους» που επένδυσα χρόνο, ζωντάνια, ενέργεια και συναίσθημα.

«Διανύουμε τον αιώνα της επικοινωνίας. Τα τεχνικά μέσα επικοινωνίας πολλαπλασιάζονται διαρκώς. Αυτό σημαίνει πως βελτιώνεται η επικοινωνία; Ως προς την ποιότητα και την αλήθεια της; Αμφιβάλλω!!! …. Φοβόμαστε να ανοίξουμε στον Άλλον τον εσωτερικό μας κόσμο, πάνω στον οποίο θα μπορούσε να έχει μια εξουσία, με κίνδυνο να μας τρομάξει …     Ο Άλλος, ο απέναντι στην επικοινωνία είναι μια πραγματική απειλή, μια απειλή κάθε είδους…

Κι όμως, αυτός ο Άλλος είναι η τροφή και η πηγή κάθε εμπλουτισμού μας. Από τη στιγμή της γέννησής μας, δεν σταματούμε να αναπτυσσόμαστε σε όλους τους τομείς χάρη στη συνεισφορά του Άλλου. Αυτό αποδεικνύει ότι ο Άλλος μπορεί κάλλιστα να παρεμβαίνει στη ζωή μας χωρίς να μας υποδουλώνει, να μας παραβιάζει ή να μας πληγώνει.

Ο Άλλος μπορεί να γίνει ή να ξαναγίνει αυτή η πηγή του καθαρού νερού που ήταν κατά τη γέννησή μας. Κι εμείς με τη σειρά μας μπορούμε να γίνουμε ή να ξαναγίνουμε μια ανάλογη πηγή για αυτόν.»

«Ζώντας Μαζί», Michel Lobrot, Εκδόσεις ΑΡΜΟΣ, 2015

«Ελευθερία του προσώπου, όχι εγωισμός…

Ελευθερία του προσώπου, του ανθρώπου ως Εγώ μαζί με τον Άλλο και όχι ατομική ελευθερία, του ιδιοτελούς, του εγωιστικού ατόμου. Αναδυόμενη μέσα από τη σχέση με τον Άλλο, η ελευθερία του προσώπου αναπτύσσεται μέσα από τον σεβασμό της ελευθερίας του Άλλου.

Συλλογικότητα, όχι ολοκληρωτισμός…   

Η συλλογικότητα είναι η προϋπόθεση της ελευθερίας του προσώπου· όχι όμως η ολοκληρωτική συλλογικότητα, που αποσυγκροτεί το πρόσωπο τρέποντάς το από ελεύθερο πρόσωπο σε υποταγμένο άτομο. Στο πνεύμα της ελευθερίας του προσώπου, η συλλογικότητα είναι μία συλλογικότητα εμπιστοσύνης, ελπίδας και φιλίας.

Δημιουργικότητα, όχι προσωπική εξουσία…

Η δημιουργικότητα είναι το μέσο της ελευθερίας του προσώπου στον κοινωνικό του χώρο. Στη βάση της ελευθερίας του προσώπου, οι δημιουργικές πράξεις ενός μέλους της συλλογικότητας δεν επιβάλλονται στους άλλους με την άσκηση προσωπικής εξουσίας. Σε μια ελεύθερη συλλογικότητα, οι δημιουργικές πράξεις του ενός συντονίζονται με τις δημιουργικές πράξεις των άλλων»

Αναζητώντας μια σύγχρονη πρόταση για την απεξάρτηση. Το παράδειγμα του Προγράμματος Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων «ΑΡΓΩ» Συλλογικό έργο, Εκδόσεις ΑΡΓΩ, 2020 Διαθέσιμο με άδεια Creative Commons στο https://www.argothes.gr/book-el/

Βασική επιδίωξη της ψυχοθεραπευτικής πρακτικής μου αποτελεί η προσπάθεια να συναντήσουμε με τον Άλλον, τον Άλλον ως πηγή καθαρού νερού και εμπλουτισμού, τον Άλλον ως την προϋπόθεση της ελευθερίας μας, της ελευθερίας του προσώπου σε συλλογικότητες εμπιστοσύνης, ελπίδας και φιλίας, μέσω του συντονισμού των δημιουργικών πράξεών μας.

Ας το τολμήσουμε ΜΑΖΙ…

Το βιβλίο “Αναζητώντας μια Σύγχρονη Πρόταση για την Απεξάρτηση” αποτελεί το πόνημα της διαρκούς και επίπονης αναζήτησης των εργαζομένων του Προγράμματος «ΑΡΓΩ» για την ενδελεχή και συστηματική μελέτη και κατανόηση του φαινομένου της εξάρτησης και του λειτουργήματος της απεξάρτησης.

Στόχος αυτής της μακράς αναζήτησης των εργαζομένων του «ΑΡΓΩ» είναι, η παροχή σύγχρονων, ποιοτικών, ολοκληρωμένων και αποτελεσματικών υπηρεσιών στο διαρκώς μεταβαλλόμενο πεδίο της απεξάρτησης από εξαρτητικές ουσίες και συμπεριφορές, προς όφελος των ανθρώπων που λαμβάνουν αυτές τις υπηρεσίες. 

Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο από τον παρακάτω σύνδεσμο:

Αναζητώντας μια Σύγχρονη Πρόταση για την Απεξάρτηση

Κ.Μπακιρτζής, Στ. Γκιουζέπας.   Εισήγηση για το Συνέδριο της EAP, Ιούνης 2015

Η Παρεμβαίνουσα Μη Κατευθυντικότητα, Non Directivité Intervenante (N.D.I.) είναι μια  γενική θεωρία κατανόησης των ανθρωπίνων λειτουργιών σε ψυχολογικό, θεσμικό και κοινωνικό επίπεδο και συγχρόνως μια παιδαγωγική μέθοδος διευκόλυνσης της μάθησης και της ανάπτυξης, όπως και της ψυχοθεραπείας. Στο σύνολό της συνιστά φιλοσοφία του ανθρώπου και των σχέσεών του, συνιστά μια αντίληψη και στάση ζωής που βασίζεται στη δύναμη των βιωμάτων, των συγκινήσεων και των επιθυμιών, όπως και στο σεβασμό της αυτονομίας και της ελευθερίας του ανθρώπου, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου, προσωπικών, κοινωνικών χαρακτηριστικών και ιδιαιτεροτήτων, μέσα σε σχέσεις επικοινωνίας, προσωπικής εμπλοκής, συνάντησης  και αλληλοεπιρροής.

H NDI εδράζεται επιστημολογικά στη συνεχή κατασκευή, δημιουργία και δυναμική σύνθεση και επανασύνθεση από τον καθένα/καθεμιά προσωπικά, των ποικίλων, ετερογενών και διάσπαρτων στοιχείων που συγκροτούν τόσο τον ψυχικό όσο και τον κοινωνικό μας κόσμο. Αποτελεί μέθοδο ανάπτυξης και εμπλουτισμού του ψυχικού κόσμου σε όλους τους τομείς και ως τέτοια πρέπει να την αντιλαμβανόμαστε, ακόμη και ως προς την ψυχοθεραπευτική της λειτουργία. Η NDI δεν επικεντρώνεται στο σύμπτωμα και στην αντιμετώπισή του αλλά στις επιθυμίες και στη διεύρυνσή τους, άρα στη διεύρυνση του ψυχικού κόσμου. Ακόμη και στις πιο δύσκολες περιπτώσεις που χρήζουν συστηματικής θεραπείας, η NDI, δίχως να υποτιμά τα θεραπευτικά μέσα και παρεμβάσεις που απαιτούνται,  επικεντρώνεται στο εδώ και τώρα του υποκειμένου, το ακούει, το συνοδεύει, συμπάσχει και μοιράζεται την εμπειρία του, οποιαδήποτε και αν είναι αυτή. Αυτό έχει δειχθεί ότι διακόπτει τον ατέρμονα κύκλο της προοδευτικής απομόνωσης του υποκειμένου και ξαναφέρνει την κίνηση μέσα από το μοίρασμα και την επικοινωνία.  

Την NDI επεξεργάζεται και εισάγει ο γάλλος καθ. Michel Lobrot, ψυχοθεραπευτής, ψυχοκοινωνιολόγος  και ψυχοπαιδαγωγός. Μέσα από διάφορες επιρροές (παιδαγωγικό κίνημα Freinet, Σοσιαλισμός ή Βαβαρότητα του Κ.Καστοριάδη, Θεσμική παιδαγωγική σε συνεργασία με τον G.Lapassade, Πειραματικό πανεπιστήμιο Paris 8-Vincennes, κ.ά.). Το πεδίο των ερευνών του είναι εξαιρετικά ευρύ, κινούμενος στο  πλαίσιο των ανθρωπίνων επιστημών με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την βιολογία και την ψυχοβιολογία, την κοινωνική ανθρωπολογία και την ψυχο-ιστορία, επιδιώκοντας μια συνθετική προσέγγιση  φαινομενολογικού και κονστρουκτιβιστικού προσανατολισμού. Υποστηρίζει τη σημασία του ψυχολογικού παράγοντα  σε συσχέτιση με τον κοινωνικό παράγοντα, για τη διαμόρφωση και τη λειτουργία τόσο του ενός όσο και του άλλου. Το πρόβλημα της συσχέτισής τους  επισκιάσθηκε λόγω απουσίας της έννοιας της πολυδιάσπασης (dissociation)  στις αναλύσεις που έχουν γίνει. Το πρόσωπο θεωρήθηκε ως παθητικό απέναντι σε μια κοινωνία που προϋπάρχει και το διαμορφώνει ολοκληρωτικά με ποικίλους τρόπους, όπως συμπεραίνει ο Durkheim και οι στρουκτουραλιστές  και οι φονκσιοναλιστές ανθρωπολόγοι, στη συνέχεια  των Levi Straus και Radcliff-Brown. Αντίθετα όλα αλλάζουν, συνεχίζει ο Lobrot, όταν δούμε από τη μια την κοινωνία αποτελούμενη από πρόσωπα που συνεχώς διασπώνται, αλλάζουν και επανασυντίθενται, και έτσι δεν δημιουργούνται σταθερά πλαίσια τάξεων και άλλων ομαδοποιήσεων, και από την άλλη τα πρόσωπα να επιλέγουν, να ιδιοποιούνται ή απορρίπτουν στοιχεία της κοινωνίας,  το καθένα με τον τρόπο και τις ιδιαιτερότητές του. Σ’ αυτή την οπτική τα πρόσωπα όχι μόνο αυτοκατασκευάζονται ιδιοποιούμενα διάσπαρτα στοιχεία της κοινωνίας, που δεν την αντιλαμβάνονται και δεν την αντιμετωπίζουν  ως σύνολο, αλλά  και τη μεταμορφώνουν συνεχώς.  Είναι ενεργές δυνάμεις και όχι άμορφες παθητικές  μάζες. 

Η Παρεμβαίνουσα Μη Κατευθυντικότητα εμπνέεται  από τις βασικές αρχές του έργου και της μη-κατευθυντικότητας του Carl Rogers, (ενσυναίσθηση, γνησιότητα, ανεπιφύλακτα θετική αποδοχή, ενεργός ακρόαση, συνοδεία). Προχωρώντας όμως ένα βήμα παρά πέρα δεν συμφωνεί ότι ο άνθρωπος μαθαίνει και αναπτύσσεται δίχως εξωτερικές παρεμβάσεις και επιρροές. Aντίθετα αυτές συμβαίνουν συνεχώς, ακόμη και μέσα στην πιο αποστειρωμένη συνεδρία. Το θέμα δεν είναι πώς να περιορίσουμε τις επιρροές  ή και να τις εξαφανίσουμε, αλλά πώς να τις θέσουμε στην υπηρεσία του κάθε ενδιαφερόμενου. Ο άνθρωπος αυτοκατασκευάζεται, αυτοπραγματώνεται όπως χαρακτηριστικά λέει ο Rogers, αλλά μέσα από τις επιρροές που δέχεται. Γιατί να δεχόμαστε όλες τις επιρροές, οικογενειακές, σχολικές,  κ,ά, ως απαραίτητες και όχι τις επιρροές των δασκάλων και των ψυχοθεραπευτών μας που εξ αρχής, θεωρητικά τουλάχιστο, οφείλουν να λειτουργούν προς όφελός μας;??

Με αυτό το σκεπτικό η NDI εισάγει την παρέμβαση. Παρέμβαση όχι μόνο στο επίπεδο της διευκόλυνσης της έκφρασης και της επικοινωνίας, αλλά και στο επίπεδο του περιεχομένου της.( της έκφρασης και της επικοινωνίας) Αυτό γίνεται δυνατό χάρις στη διάκριση που κάνει ο Lobrot μεταξύ επιρροής και επιβολής. Αυτή είναι η σημαντικότερη κατά τη γνώμη μας επιστημολογική ανατροπή που εισάγει.  Ο Rogers, όπως και ο Freud και πολλοί άλλοι, απορρίπτουν την επιρροή για να αποφύγουν την επιβολή. Αντίθετα ο Lobrot εισάγει την παρέμβαση και την παρεμβατικότητα διαχωρίζοντάς την σαφώς από την κατευθυντικότητα. Η επιρροή συνδέεται με τη γνώση, τη μάθηση και την ανάπτυξη, ενώ η επιβολή με τη συρρίκνωση του ψυχικού κόσμου, την ανάπτυξη υπεραμυντικών μηχανισμών, την επιθετική καταστροφικότητα, την παθητικοποίηση και την υποταγή. Η παρέμβαση βέβαια στην NDI δεν γίνεται με οποιονδήποτε τρόπο αλλά ως απάντηση στις επιθυμίες και στα αιτήματα των συμμετεχόντων. Γράφει χαρακτηριστικά ο Lobrot : «Διαισθάνθηκα, στα χρόνια της δεκαετίας του ΄80, ότι θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη ώθηση στη ροτζεριανή αρχή της μη-κατευθυντικότητας που εισήχθηκε το 1939-40 και να της αποδοθεί ένα άλλο νόημα. Δεν αρκεί ο «σύμβουλος» – εκπαιδευτικός ή ψυχοθεραπευτής –  να κρατιέται σε απόσταση από αυτούς με τους οποίους ασχολείται, αρκούμενος στο να τους αποδέχεται και να τους στηρίζει θερμά, χάρη στις «επαναδιατυπώσεις» του. Θα πρέπει επιπλέον να τους δίνει μια βοήθεια, μια στήριξη, προτείνοντάς τους λύσεις, προτάσεις, διευκρινίσεις, μοντέλα. Ο “σύμβουλος” – εκπαιδευτικός ή ψυχοθεραπευτής – δεν μπορεί να εγκαταλείπει στο δρόμο αυτούς που ανακαλύπτουν νέους στόχους ή που θέλουν να υλοποιήσουν παλαιούς που δεν έχουν καταφέρει να κατακτήσουν. Θα πρέπει να μπει σε μια πραγματική συνεργασία μαζί τους, σεβόμενος πλήρως την οπτική και τις προσδοκίες τους και εμπλεκόμενος ο ίδιος προσωπικά. Οφείλει να ασκήσει πάνω τους μια επιρροή, δίχως αυτό να σημαίνει οποιαδήποτε επιβολή».

H κύρια όμως επιρροή που δέχεται η NDI προέρχεται από το έργο του Κurt Lewin και τη θεωρία του Πεδίου, την οποία διαμορφώνει στο μεσοπόλεμο, στη συνέχεια της Gestalt Θεωρίας. Οι προτάσεις του σε επίπεδο μεθοδολογικό παρέμειναν ανολοκλήρωτες. Τη μεθοδολογία του Training  group  που σχεδίαζε το 1947, λίγο πριν πεθάνει, όπου δεν προβλέπονταν κανενός είδους παρέμβαση του συντονιστή, πέρα από τα σχόλια του για τα φαινόμενα της Δυναμικής της Ομάδας που παρατηρούσε, οφείλουμε να την κατανοήσουμε σε συσχετισμό με τις έρευνές του για το ύφος της ηγεσίας. Ο Lewin, ως συστηματικός ερευνητής, εξετάζει όλα τα δυνατά ενδεχόμενα μη προβαίνοντας βιαστικά σε συνθέσεις. Τη σύνθεση την πραγματοποιεί o Lobrot 40 χρόνια αργότερα με την πρόταση της Παρεμβαίνουσας Μη Κατευθυντικότητας NDI.

Η θεωρία πεδίου βασίζει τις διεργασίες γέννησης και λειτουργίας του ψυχικού κόσμου, στη δημιουργία ψυχολογικών εντάσεων που κατευθύνονται προς ποικίλους στόχους,  σχετιζόμενους με την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών αρχικά και στη συνέχεια και των ψυχολογικών αναγκών που αρχίζουν να δημιουργούνται, δηλαδή των επιθυμιών. Με την ικανοποίηση των αναγκών αυτών ο Ζωτικός χώρος του προσώπου, τροποποιείται μια και νέες εντάσεις ενεργοποιούνται, κοκ. Οι εντάσεις αυτές, τα στοιχεία δηλ. που συνιστούν τον ψυχικό μας κόσμο  είναι ποικίλα και διάσπαρτα, δίχως να συγκροτούν μια μοναδική και ενιαία ψυχολογική δομή, προσωπικότητα, ταυτότητα, κλπ. Ο ψυχικός  κόσμος του ανθρώπου είναι πολυδιασπασμένος τονίζει ο Lobrot. Ενοποιείται μέσα από τις επιτυγχανόμενες συνθέσεις και μορφές που παίρνει κάθε φορά, επιδιώκοντας την ικανοποίηση των αναγκών που ενεργοποιούνται, θέτοντας στόχους και διαμορφώνοντας σχέδια (projects). Η έννοια της  aspiration (μακροπρόθεσμη προσδοκία) και της κίνησης προς,  που προέρχεται από την Gestalt θεωρία, είναι κεντρική στο έργο του Lewin . Oι ερευνητές της σχολής της Louvain (Michotte et Nuttin, 1971), στηριζόμενοι στο έργο του Lewin και μέσα από σειρά εξαιρετικής πειστικότητας πειραμάτων έδειξαν ότι ο κεντρικός παράγοντας για τη μάθηση δεν είναι η ικανοποίηση της ανάγκη , η μείωση της έντασης, η ανταμοιβή και η ενίσχυση, όπως υποστήριξαν ο Thorndike, o Skinner και η συμπεριφορική θεωρία γενικότερα. Ο καθοριστικός παράγοντας αντίθετα βρέθηκε ότι σχετίζεται με το αν οι ενέργειες που εκτελούμε ανταποκρίνονται στις επιθυμίες, στις προσδοκίες και τα σχέδιά μας. Γράφει σχετικά ο Lobrot: «H βασική ιδέα αυτής της νέας αντίληψης της μετασχηματιστικής δράσης που ασκούν οι άνθρωποι πάνω σε άλλους, σε μια προοπτική εκπαίδευσης (παιδαγωγική) ή θεραπείας (ψυχοθεραπεία), συνίσταται στο ότι το ανθρώπινο ον δεν μπορεί να δράσει, να μάθει, να κινηθεί, να ζήσει, παρά μόνο υπακούοντας σε εσωτερικές του δυνάμεις, της τάξης της επιθυμίας. Αυτές οι δυνάμεις  είναι θεμελιωμένες πάνω σε ένστικτα κληρονομικά, κοινά σε όλους, και σε αποκτήματα προγενέστερα ή μεταγενέστερα της γέννησης. Από αυτές τις δυνάμεις αντλεί ο άνθρωπος την ενέργεια όπως και την κατεύθυνσή του. Δεν έχει λοιπόν κανένα νόημα να προσπαθούμε να του επιβάλλουμε τεχνητά να ακολουθήσει οδούς που δεν τις θέλει, χρησιμοποιώντας απειλές που συνδέονται με συμπεριφορές του (η έννοια των ποινών και των ανταμοιβών). Ακόμη και αν αυτές οι απειλές είναι αποτελεσματικές βραχυπρόθεσμα, δεν αλλάζουν τους βασικούς προσανατολισμούς. Το υποκείμενο παραμένει αυτόνομο ό,τι κι αν κάνουμε, δεν απαντά δηλαδή σε ερεθίσματα και καταστάσεις που παρουσιάζονται παρά μόνο αν, και μόνο αν, αυτά τα ερεθίσματα και καταστάσεις ανταποκρίνονται στους εσωτερικούς του προγραμματισμούς, σε αυτό που έχει δομήσει ό ίδιος για τον εαυτό του, ξεκινώντας από τους κληρονομημένους προσανατολισμούς που είναι κοινοί σε όλους τους ανθρώπους». Σ’ αυτή την οπτική η NDI  επικεντρώνεται στις επιθυμίες του υποκειμένου, στη γέννηση,  εμβάθυνση και ικανοποίησή τους, ώστε να διευκολυνθεί ο εμπλουτισμός και η διεύρυνση του ψυχικού κόσμου. Εξ ου και ο χαρακτηρισμός της NDI ως μεθόδου επικέντρωσης στην επιθυμία (désiderative). Η μεθοδολογία που συνεπάγεται αυτή η θέση μπορεί να εκφρασθεί  από το τρίπτυχο Ακούω με ενσυναίσθηση, Προτείνω παρεμβαίνοντας και Συνοδεύω  με γνησιότητα και ανεπιφύλακτα θετική αποδοχή.

Γενικότερα η μεθοδολογία της NDI στοχεύει στην από κοινού δημιουργία της μορφής και του περιεχομένου της επικοινωνίας μεταξύ εμπλεκομένων μελών. Ολοι κινούνται μέσα σε σχέσεις ισοτιμίας και αμοιβαίου σεβασμού της διαφορετικότητας και της ελευθερίας του προσώπου. Οι βασικές αναφορές και αρχές της παρεμβαίνουσας μη-κατευθυντικής πρότασης, αντίληψης και στάσης είναι συνεπείς, αυστηρές και συστηματικές ως προς τη δημιουργία συνθηκών ανθρώπινης σχέσης, θετικής επικοινωνίας, κλίματος αποδοχής, εμπιστοσύνης και συνεργασίας, διευκόλυνσης και συνοδείας. Οι στάσεις και οι προτάσεις του εμψυχωτή (δασκάλου, συμβούλου, ψυχοθεραπευτή, κ.ά) είναι αυτονόητο ότι επηρεάζουν όπως ήδη αναφέρθηκε. Αυτό, όχι μόνο είναι θεωρητικά και μεθοδολογικά αποδεκτό, αλλά και επιδιώκεται συνεχώς διευκολύνοντας την έκφραση των επιθυμιών, όπως επίσης και η δημιουργία νέων, μέσω εμπειριών που προτείνονται σε τομείς στους οποίους οι ενδιαφερόμενοι επιθυμούν να εμπλακούν και να εξερευνήσουν. Εκείνο που ριζικά απορρίπτεται, και στο σημείο αυτό αξιολογείται η μη κατευθυντικότητα του εμψυχωτή, είναι όχι η μη επιρροή του αλλά η επιβολή: ο αυταρχισμός και η άσκηση εξουσίας κάθε μορφής, από την επιβολή δραστηριοτήτων μέχρι την ανάλυση, ερμηνεία και τον χαρακτηρισμό της συμπεριφοράς, των λεγομένων και των διαδραματιζομένων, υπό το κύρος της αυθεντίας του. Ο εμψυχωτής μπορεί να εκφράζει την προσωπική του γνώμη όταν του ζητηθεί ή όταν το κρίνει απαραίτητο. Κύρια όμως ακούει, συνοδεύει, διευκολύνει και παρεμβαίνει κάνοντας προτάσεις δραστηριοτήτων και υποθέσεις κατανόησης της εμπειρίας και της συμπεριφοράς, αν χρειασθεί, με τη συμφωνία πάντοτε των ενδιαφερομένων. Το νόημα και η σημασία της εμπειρίας, όπως και η επιλογή, αποδοχή ή μη των προτεινομένων δραστηριοτήτων, αφορά τα μέλη αποκλειστικά. Ο εμψυχωτής θέτει την εμπειρία και τις γνώσεις του στη διάθεσή τους, δίχως να τις επιβάλλει. Ο ίδιος προσπαθεί να είναι γνήσιος και αυθεντικός,  υποστηρίζοντας και υπερασπίζοντας τις απόψεις του όταν κρίνει ότι δεν είναι σαφείς ή ότι παρανοούνται. Ο εμψυχωτής εμπλέκεται σε σχέση πρόσωπο με πρόσωπο και είναι ουτοπικό και αναληθές να θεωρείται ότι μπορεί να απαλείψει τον εαυτό του και τις όποιες επιδράσεις του. Οι  ενδεχομένως αρνητικές, όπως και οι θετικές για τους άλλους επιδράσεις των προσωπικών χαρακτηριστικών-ιδεών-συμπεριφορών του εμψυχτή, δεν μπορούν να απαλειφθούν με την ανέφικτη στην πράξη αυτοδιαγραφή του. Αντίθετα μπορούν να εντοπισθούν, να μιληθούν και να αναλυθούν από κοινού, ξεκαθαρίζοντας εξ’ αρχής ότι με την ανάληψη της ευθύνης της εμπλοκής του ως δρών υποκείμενο, η παρουσία του, οι ενέργειες και οι προτάσεις του αναφέρονται στην αυθεντία που του αναγνωρίζεται (εμπειρία, γνώσεις), αν του αναγνωρίζεται, και όχι, ως θεωρείται συνήθως, στην εξουσία που η εμπειρία και οι γνώσεις του επιβάλουν. Η διάκριση αυτή στην πράξη συνιστά κομβικό σημείο της εκπαίδευσης εμψυχωτών, μέσα στα πλαίσια των βασικών αρχών της μη- κατευθυντικότητας.

Επίσης, σύμφωνα με τα κριτήρια της μη επιβολής, της ισοτιμίας και της γνησιότητας, τα μέλη και η ομάδα συνολικά δεν μπορούν να επιβάλλουν δραστηριότητες και τρόπους λειτουργίας με τους οποίους δεν συμφωνούν οι εμψυχωτές, όπως φυσικά και το αντίστροφο.

Μέθοδοι και Τεχνικές: Οι μέθοδοι και οι τεχνικές που χρησιμοποιεί η NDI προέρχονται από τον ευρύτερο χώρο του ανθρώπινου δυναμικού (σωματικές ασκήσεις χαλάρωσης και ενεργοποίησης, τεχνικές αυτοματισμού στη σωματική-μη λεκτική, γραπτή και προφορική έκφραση, τεχνικές της art therapy, ζωγραφική, χορός, μεταμφιέσεις, θεατρικές τεχνικές δραματοποίησης και παιχνιδιών ρόλων, φαντασίας και ξυπνού ονείρου, επίλυσης συγκρούσεων, κ.ά. Η συστηματικότητα της NDI δεν έγκειται πρωταρχικά και αποκλειστικά στο σεβασμό προδιαγραφών εφαρμογής των μεθόδων και τεχνικών που χρησιμοποιεί και των ασκήσεων που προτείνει, αλλά στην αναγνώριση της μοναδικότητας της κάθε περίπτωσης και κατάστασης, στο σεβασμό της ελευθερίας και της μοναδικότητας του κάθε προσώπου, της κάθε ομάδας και της κάθε κατάστασης που δημιουργείται. Η εφαρμογή μεθόδων και τεχνικών είναι μοναδική και ανεπανάληπτη εμπειρία από κοινού δημιουργίας, μέσα από τη συνεργασία εμψυχωτών και συμμετεχόντων. Άκρως θετικό και ενδιαφέρον είναι ότι ο κάθε εμψυχωτής,  μέσα από την πληθώρα των εμπειριών και των επιρροών που δέχεται, διαμορφώνει την προσωπική του αντίληψη, στυλ, και πρακτική, συνθέτοντάς και υπερβαίνοντας κάθε φορά τον εαυτό του δημιουργώντας την πρότασή του μέσα από τη συνάντηση με τον διαφορετικό, μοναδικό και ανεπανάληπτο κάθε φορά άλλο, άτομο ή ομάδα. Μαζί καλούνται κάθε φορά να εφεύρουν τη μορφή και το περιεχόμενο της συνάντησής τους. Πρόκειται για κατ΄ εξοχήν άσκηση ελευθερίας και δημιουργίας του εαυτού μέσα στη σχέση με τους άλλους.

Το βιβλίο του Michel Lobrot “Ζώντας μαζί, Η παρεμβαίνουσα μη-κατευθυντικότητα στη ζωή μας” αποτελεί ένα έργο στις σελίδες του οποίου ο συγγραφέας θεμελιώνει και παρουσιάζει αναλυτικά την πρότασή του για την ανάπτυξη του ανθρώπου, τη σχέση με τον άλλο, τη συλλογικότητα, την κοινωνία.

Η επιλογή του τίτλου μόνο τυχαία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί …“Ζώντας Μαζί”... Με δύο μόνο λέξεις, δύο τόσο απλές λέξεις, ο συγγραφέας δίνει το στίγμα του και παίρνει προσωπική, επιστημονική, κοινωνική και πολιτική θέση για το ζήτημα της επικοινωνίας των ανθρώπων, για το ζήτημα των ανθρωπίνων σχέσεων. Ένα ζήτημα που πραγματεύεται σε ολόκληρη την πολυτάραχη, πλούσια και γεμάτη εμπειρίες ζωή και διαδρομή του.

Διερωτάται χαρακτηριστικά στο σημείωμα του βιβλίου του:

«Διανύουμε τον αιώνα της επικοινωνίας. Τα τεχνικά μέσα επικοινωνίας πολλαπλασιάζονται διαρκώς. Αυτό σημαίνει πως βελτιώνεται η επικοινωνία; Ως προς την ποιότητα και την αλήθεια της; Αμφιβάλλω!!! Η επικοινωνία συνεχίζει να μας φοβίζει, στο μέτρο που είναι ένας παράγοντας επιρροής, η οποία επιρροή είναι συνδυασμένη με τον καταναγκασμό, την επιβολή, τον χειρισμό, την επίδραση. …….Ο άλλος, ο απέναντι στην επικοινωνία είναι μια πραγματική απειλή, μια απειλή κάθε είδους…

Κι όμως, αυτός ο άλλος είναι η τροφή και η πηγή κάθε εμπλουτισμού μας. Από τη στιγμή της γέννησής μας, δεν σταματούμε να αναπτυσσόμαστε σε όλους τους τομείς χάρη στη συνεισφορά του άλλου»

Σε άλλο σημείο του βιβλίου τονίζει χαρακτηριστικά… «χωρίς τον άλλον είμαστε ένα τίποτα, πεθαίνουμε, ψυχικά και σωματικά»

Κεντρικό στοιχείο στο θεωρητικό και επιστημονικό έργο του Lobrot που παρουσιάζεται αναλυτικά στο βιβλίο είναι να αφαιρέσει αυτήν την απειλή και τον φόβο από την επικοινωνία και την επιρροή, να αφαιρέσει τον καταναγκασμό, την επιβολή που έχει ταυτιστεί με την έννοια της επιρροής. Αναζητά σε όλη του τη ζωή και σε συνέχεια πολλών άλλων θεωρητικών και στοχαστών μια μέθοδο, ένα μέσο, μια στάση ζωής για να επηρεάσει τον άλλον, να τον κινητοποιήσει, να τον αλλάξει χωρίς όμως να ασκήσει βία επάνω του, αλλά όλα αυτά να συμβούν με την επιθυμία και συμφωνία του.

Αναζητά την μη κατευθυντική επιρροή και αφιερώνει όλη τη ζωή και το επιστημονικό του έργο για να αποδείξει ότι αυτή υπάρχει. Στο βιβλίο με τα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης παραθέτει αναλυτικά και θεμελιώνει αυτό το πνεύμα, τη στάση, την αντίληψη που ονομάζει Παρεμβαίνουσα Μη Κατευθυντικότητα.

Ο Michel Lobrot υπηρετεί 2 βασικές διαδρομές, τη (ψυχο)θεραπευτική και την παιδαγωγική. Τονίζει όμως χαρακτηριστικά, ότι όλη αυτή η επανάσταση μπορεί να ξεκίνησε από τον χώρο της θεραπείας, αλλά δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιοριστεί εκεί – γεγονός που αναδυκνύει και την κοινωνική και πολιτική διάσταση του έργου του. Οφείλει να στραφεί και να χαρακτηρίσει κεντρικά την παιδαγωγική, γιατί  τα χρησιμοποιούμενα μέσα αυτής της επανάστασης είναι πολύ πιο αποτελεσματικά στη σχέση με τους μαθητές του σχολείου και στους χώρους της εκπαίδευσης. Η παρεμβαίνουσα μη κατευθυντική σχέση πρόκειται βασικά για μια παιδαγωγική σχέση. Στόχος του είναι να προτείνει μια μέθοδο, ένα μοντέλο, μια αντίληψη ζωής που να διευκολύνει την εκπαίδευση στην αληθινή, ουσιαστική, αυθόρμητη επικοινωνία.

Μια μέθοδο, μια στάση ζωής για να ζούμε μαζί.

Γκιουζέπας Στέλιος
Κοινωνικός Κλινικός Ψυχολόγος
Εμψυχωτής – Ψυχοθεραπευτής NDI
Επιστημονικά Υπεύθυνος Προγράμματος Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων «ΑΡΓΩ» – Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης

Το Υπουργείο Υγείας στις 4/7 στις 23:55, εν μέσω θέρους και καλοκαιρινών αδειών, έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο με τίτλο «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης», με μηδαμινές έως ελάχιστες αλλαγές από το προσχέδιο που το ίδιο το Υπουργείο είχε διαρρεύσει στις αρχές Νοέμβρη του 2023.

Από τον Νοέμβριο του 2023 πολλά έχουν γραφτεί ως κριτική στην εν λόγω νομοθετική ρύθμιση. Τα προφανή: έμφαση στις διοικητικές αλλαγές και απουσία σχεδίου και οράματος, κατάργηση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης αντί της ολοκλήρωσής της, με παύση της τομεοποίησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, που εισήγαγε ο νόμος 2716/1999 και με πρόκριμα την περιφερειοποίηση, ας μου επιτραπεί ο νεολογισμός, δηλαδή την οργάνωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας με άξονα τις εννέα τον αριθμό στην ελληνική επικράτεια και αχανείς στην έκταση, υγειονομικές περιφέρειες της χώρας, κατάργηση ενός δικτύου απεξάρτησης και πρόληψης των εξαρτητικών συμπεριφορών που στήθηκε με χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου τα τελευταία 40 χρόνια, αναγνώριση μέσω της εξίσωσης των ιδιωτικών κλινικών με τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας δημοσίου χαρακτήρα και πλήρη κατάργηση του δημόσιου χαρακτήρα της απεξάρτησης με την επιλογή ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) να αποτελεί πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου. Η λίστα της κριτικής είναι μακρά. Επιτρέψτε μου στο άρθρο αυτό μια διαφορετική ματιά και μια μεταανάγνωση των επιχειρούμενων αλλαγών, δυνατότητα που δίνει η χρονική απόσταση από τον Νοέμβρη του 2023, στιγμή που λάβαμε την πρώτη γνώση των σχετικών «μεταρρυθμίσεων».

Στη ύστερη νεωτερική εποχή ο αποκλίνων, ο διαφορετικός, ο τρελός, ο εξαρτημένος, ο αριθμός των οποίων αυξήθηκε δραματικά λόγω των μετασχηματισμών που συντελέστηκαν στις δομές οργάνωσης της κοινωνίας, αποτελούσε πάντα ένα αγκάθι, ένα εμπόδιο, ένα πρόβλημα. Και εκεί που στον μεσαίωνα η πυρά και η ιερά εξέταση αποτελούσαν «μια κάποια λύση», στη νεωτερικότητα οι παρίες αυτοί θα έπρεπε να «ισιώσουν», να συμμορφωθούν, να θεραπευτούν, να απεξαρτηθούν, ασπαζόμενοι την κυρίαρχη κουλτούρα και λογική, πρώτιστα για το δικό τους καλό, αλλά δευτερευόντως και για ορθότητα του πολιτισμού μας, στο όνομα της οποίας συντελέστηκαν και στο πεδίο της ψυχικής υγείας και της απεξάρτησης πολλά προσωπικά, αλλά και συλλογικά εγκλήματα.

Ο στόχος της σύντομης αυτής ιστορικής αναδρομής δεν έγκειται στο να προβούμε σε εκτενείς κοινωνιολογικές και επιστημολογικές αναλύσεις. Η χρησιμότητά της έγκειται στο να καταδείξει δύο διαχρονικές πραγματικότητες (ο όρος αλήθεια μου πέφτει βαρύς στην ανάλυση των κοινωνικών φαινομένων), πραγματικότητες υπαρκτές στο διεθνές στερέωμα και όχι μόνο στο ελληνικό. Το σύμπλοκο και το δυσεπίλυτο των προβλημάτων της ψυχικής υγείας και της εξάρτησης από την μια και το αναποτελεσματικό των μέχρι σήμερα παρεμβάσεών μας από την άλλη.

Σε αυτές τις διαχρονικά αναποτελεσματικές παρεμβάσεις υπήρξαν ελάχιστες αναλαμπές, καλών και επιτυχουσών πρακτικών. Αναλαμπές στις οποίες οι άνθρωποι που εργαζόμαστε στο πεδίο στηριζόμασταν μέχρι σήμερα στην προσπάθειά μας να προσφέρουμε σύγχρονες, ποιοτικές και αποτελεσματικές υπηρεσίες για την ψυχική υγεία και την απεξάρτηση.

Με γνώμονα τη γνώση της υποκειμενικής διατύπωσης γνώμης και απεκδυόμενος τον όποιον μανδύα αντικειμενικότητας, ως παραδείγματα τέτοιων καλών πρακτικών αναφέρω στο πεδίο της ψυχικής υγείας τις ψυχοθεραπευτικές διεργασίες, όποιας σχολής και κατεύθυνσης, σε αντιδιαστολή με τη βαρβαρότητα της φυσικής και χημικής καθήλωσης, το παράδειγμα του ψυχιατρείου της Τεργιέστης ως υπόδειγμα ανάπτυξης κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και το κίνημα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, στο δε πεδίο της απεξάρτησης, τις ομάδες αυτοβοήθειας των Ανωνύμων Ναρκωμανών και Αλκοολικών, που η παγκόσμια εξάπλωση τους και η πληθώρα των συμμετεχόντων σε αυτές, τις καθιστούν το πρώτο παγκόσμιο κίνημα απεξάρτησης, αλλά αποτελούν ταυτόχρονα και τα επιστημολογικά κριτήρια αξιολόγησής τους, τις Θεραπευτικές Κοινότητες των πρώιμων και ριζοσπαστικών χρόνων που απέδωσαν για πρώτη φορά στην κοινωνία απεξαρτημένους, τα προγράμματα υποκατάστασης ως απάντηση στη ραγδαία εξάπλωση των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων και λοιμώξεων στην Ευρώπη τη δεκαετία του 90, πριν μετατραπούν στην κυρίαρχη έως και μοναδική επιλογή «απεξάρτησης» στην πλειοψηφία των χωρών της ΕΕ.

Η λίστα των αναλαμπών είναι σίγουρα μεγαλύτερη, καθώς αδυνατώ να ανακαλέσω στην μνήμη μου, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, κι άλλες σχετικές καλές πρακτικές. Ο στόχος του εν λόγω άρθρου άλλωστε δεν είναι η καταγραφή και η απαρίθμησή τους. Είναι αντίθετα, η ανάδειξη των κοινών χαρακτηριστικών τους, που έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τις κεντρικές πολιτικές και λογικές του νομοσχεδίου. Χαρακτηριστικά των καλών πρακτικών, που χρήζουν μιας σχετικά επισταμένης και συστηματικής μελέτης για να αποκαλυφθούν, που αμφιβάλλω αν οι μανδαρίνοι της εκάστοτε κεντρικής εξουσίας έχουν την πολυτέλεια του χρόνου και τη διάθεση να εκτελέσουν.

Χαρακτηριστικό 1^ο: Όλες οι καλές και επιτυχούσες μέχρι σήμερα πρακτικές στο πεδίο της ψυχικής υγείας και απεξάρτησης ξεπηδούν από τα κάτω και ως απάντηση σε υπαρκτά και πιεστικά προβλήματα της εκάστοτε τοπικής κοινωνίας και κοινότητας. Ποτέ δεν αποτέλεσαν κεντρικούς πολιτικούς σχεδιασμούς και πρακτικές εκπορευόμενες εκ των άνωθεν, αλλά αντίθετα υπήρξαν αποτέλεσμα της άοκνης εργασίας παθιασμένων και δοτικών στο συνάνθρωπο προσώπων και συλλογικοτήτων.

Κεντρική πολιτική του εν λόγω νομοσχεδίου αποτελεί η κατάργηση των όποιων με αυτά τα χαρακτηριστικά, προερχόμενων εκ των κάτω πρακτικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η αντίληψη για τις υπηρεσίες απεξάρτησης, με την κατάργηση όλων των υπηρεσιών  απεξάρτησης, της ιστορίας, της ονοματολογίας, της φιλοσοφίας και της μεθοδολογίας τους και η αντικατάστασή τους με τις νέες υπηρεσίες της φιλοσοφίας του one stop shop (σύγχρονο trend στην πρακτική των όπου γης μάνατζερ) που θα προσφέρουν λίγο πρόληψη, λίγο θεραπεία, λίγο υποκατάσταση, λίγο παρέμβαση στη κρίση, λίγο street work, λίγο κοινωνική επανένταξη κ.ο.κ.

Χαρακτηριστικό 2^ο:  Όλες οι καλές και επιτυχούσες μέχρι σήμερα πρακτικές στο πεδίο της ψυχικής υγείας και απεξάρτησης βασίζονται στην ουσιαστική σχέση του θεραπευτή με τον θεραπευόμενο, καθώς στην ουσία το έργο τους έχει να κάνει με την «επανανακάλυψη του προσώπου» που αιτείται θεραπείας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι που το πρόσωπο δραστηριοποιείται. Πολλά μπορούν να ειπωθούν περαιτέρω αλλά δεν αποτελούν την κυρίαρχη θεματική του εν λόγω άρθρου.

Η διοικητική λογική του υπό ψήφιση νομοθετήματος προκρίνει όχι μόνο τις απρόσωπες one stop shop υπηρεσίες, που καταργούν την όποια ουσιαστική θεραπευτική σχέση, καθώς βασικό κριτήριο αξιολόγησης θεωρείται η ταχύτητα απόδοσης της προσφοράς υπηρεσίας και όχι η ποιότητά της. Ταυτόχρονα, η λογική που διέπει το νομοθέτημα παθητικοποιεί τον χρήση της υπηρεσίας, εκεί που απαιτείται η περαιτέρω ενεργοποίησή του στην αποδοχή αρχικά και στη συνέχεια στην ενεργό συμμετοχή του στην αντιμετώπιση του ζητήματος ψυχικής υγείας ή/και εξάρτησης που αντιμετωπίζει, ενώ την ίδια στιγμή περαιτέρω διαλύει και τις όποιες υπηρεσίες μέχρι σήμερα βασίζονται και λειτουργούν με αυτήν τη λογική.

Χαρακτηριστικό 3^ο:  Η πολλές φορές άκριτη γενίκευση και μεταφορά των καλών πρακτικών στο πεδίο της ψυχικής υγείας και της απεξάρτησης από τις τοπικές κοινωνίες στις οποίες εφαρμόστηκαν σε άλλες κοινότητες, αποτέλεσε και τον κυρίαρχο παράγοντα αστοχίας και αποτυχίας τους. Κάθε παρέμβαση αυτού του είδους απαιτεί ως πρώτο βήμα την αναγκαία ανάλυση των αναγκών της τοπικής κοινότητας και τους βηματισμούς της έρευνας δράσης για την υλοποίηση της. Μοναδική επιτυχής εξαίρεση γενίκευσης αποτελεί το κίνημα των ομάδων αυτοβοήθειας των Ναρκομανών και Αλκοολικών Ανωνύμων. Εξαίρεση που όμως χαρακτηρίζεται από μια σημαντική ιδιαιτερότητα, αυτήν της απουσίας κεντρικής, κάθετης και ιεραρχικής διοίκησης και εξουσίας. Η ιδιαιτερότητα αυτή μας οδηγεί στο 4^ο χαρακτηριστικό.

Χαρακτηριστικό 4^ο: Η υπερσυγκέντρωση εξουσιών και αρμοδιοτήτων υπήρξε η αχίλλειος πτέρνα πολλών καλών πρακτικών στην ψυχική υγεία και την απεξάρτηση, πολλώ δε μάλλον όταν προερχόταν από τους παθιασμένους και δοτικούς πιονέρους των εγχειρημάτων, που σφιχταγκαλιάζοντας το δημιούργημά τους και την εξουσία που αυτό τους προσδίδει, μετατρέπονται σε πεφωτισμένους ηγέτες και το οδηγούν στην καταστροφή.

Το εν λόγω νομοθέτημα βρίθει εξουσιαστικής λογικής και υπερσυγκέντρωσης εξουσιών, τόσο στη διοικητική διάρθρωση των υπηρεσιών του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, όσο και στην κατάργηση των υπηρεσιών απεξάρτησης, αλλά κυρίως με την κατ’ ουσίαν κατάργηση του θεσμού του Εθνικού Συντονιστή για την Αντιμετώπιση των Ναρκωτικών και της σχετικής Εθνικής Συντονιστικής Επιτροπής (η ανώτατη μέχρι σήμερα αρχή στο πεδίο) και της πολυφωνίας που την χαρακτήριζε με τη συμμετοχή εκπροσώπων όλων των υπηρεσιών απεξάρτησης και πρόληψης, μέσω της εκχώρησης του ρόλου του Εθνικού Συντονιστή και των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής στον εκάστοτε πρόεδρο του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ).

Οι παραπάνω παρατηρήσεις με καθιστούν εξαιρετικά ανήσυχο για το μέλλον της ψυχικής υγείας και της απεξάρτησης, για την υγεία στην ουσία της ίδιας μας της κοινωνίας μας. Δεν είναι όμως οι μόνες εστίες ανησυχίας. Αν αφήσουμε το προκείμενο, το νομοσχέδιο και δούμε λίγο τη γενικότερη εικόνα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι εν λόγω «μεταρρυθμίσεις», συνειδητοποιούμε τα εξής:

Η χώρα μας βρίσκεται σε μια «συναστρία» τριών κρίσεων, της οικονομικής από την οποία παλεύουμε να βγούμε από το 2010, με τα όποια απότοκα έχει επιφέρει στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, της μεταναστευτικής, καθώς η γεωπολιτική θέση της χώρας μας μάς καθιστά σημαντικό χώρο εξέλιξης αυτής της κρίσης και τέλος η υγειονομική που επέβαλλε για πρώτη φορά απαγορεύσεις επί συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων (πχ μετακίνησης, εργασίας κλπ)

Οι κρίσεις αυτές είναι αυτονόητο ότι επιφέρουν ήδη και θα επιφέρουν τόσο στο άμεσο όσο και στο απώτερο μέλλον σημαντικές επιπτώσεις στον ψυχισμό και την ψυχική υγεία των Ελλήνων. Βρισκόμαστε σε μια εποχή που τα προβλήματα ψυχικής υγείας και η εξάρτηση από ουσίες και συμπεριφορές (τζόγος, διαδίκτυο, gamming) αυξάνονται ραγδαία, σε μία εποχή όπου αναρωτιόμαστε για τα φαινόμενα και τις ρίζες της νεανικής βίας και παραβατικότητας και είναι σε αυτήν την κρίσιμη εποχή που το Υπουργείο Υγείας, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και συζήτηση με τους αρμόδιους φορείς, προχωρά σε μια «μεταρρύθμιση» που δε γνωρίζουμε, όμως μπορούμε να προδικάσουμε την όποια αποτελεσματικότητά της, αλλά κυρίως προχωρά σε μια «μεταρρύθμιση» που στην ουσία απορρυθμίζει, καταλύει και καταργεί ότι υπάρχει και λειτουργεί σήμερα στο πεδίο της ψυχικής υγείας και της απεξάρτησης.

Εύλογα ερωτήματα αναδύονται στο μυαλό όλων μας, για το τι ωθεί την κυβέρνηση και το υπουργείο υγείας σε αυτές τις πολιτικές, αλλά και για τον χρόνο εφαρμογής αυτών των πολιτικών. Μια πιθανή απάντηση επιχειρείται στις τελευταίες γραμμές αυτού του άρθρου.

Σήμερα, στην μετανεοτερική εποχή, το επικρατούν πολιτικοοικονομικό δόγμα και αφήγημα, ο νεοφιλελευθερισμός, επιτάσσει σφιχτή δημοσιονομική πολιτική και αυστηρά οικονομοτεχνικά κριτήρια (για τους πολλούς) με στόχο την εξοικονόμηση πόρων, αλλά κυρίως την παραγωγή κέρδους (για τους λίγους). Η σωματική υγεία προ πολλού έχει μπει στον χορό, δε θα μπορούσε να ξεφύγει από τις επιταγές του δόγματος και η ψυχική. Πολλώ δε μάλλον, όταν στην ψυχική υγεία και την απεξάρτηση έχουμε να κάνουμε με χρόνιες, επιμένουσες και συνήθως δυσεπίλυτες κλινικές εικόνες. Το νέο δόγμα λέει πως ο ανθρώπινος πόνος προκαλεί κέρδος, ο χρόνιος, επιμένων και συνήθως δυσεπίλυτος ψυχικός πόνος, εικάζω ότι προκαλεί πολλαπλάσιο. Κανείς δεν μπορεί κατά τη γνώμη μου να αμφισβητήσει ότι το νομοθέτημα αυτό οργανώνει άπταιστα τη διαδρομή του.

Υ.Γ. Η αντίθεση στο υπό ψήφιση νομοσχέδιο δε σημαίνει και ωραιοποίηση της σημερινής κατάστασης. Πολλά χρήζουν, βελτίωσης, αλλαγών και εξορθολογισμού, ένα παραπάνω που τα πεδία της ψυχικής υγείας και της απεξάρτησης αποτελούν πεδία ρευστά, ευμετάβλητα και υποκείμενα σε διαρκείς αλλαγές.